Frankenstein – Mary Shelly

Frankenstein của Mary Shelley là một tiểu thuyết kinh điển vừa mang màu sắc Gothic u tối, vừa đặt ra vấn đề cực kỳ hiện đại: khoa học có thể đi xa tới đâu trước khi đạo đức và trách nhiệm bị bỏ lại phía sau? Tác phẩm xoáy vào khát vọng vượt giới hạn của con người—khi một nhà khoa học tạo ra sự sống, nhưng lại không chuẩn bị cho hậu quả mà hành động ấy kéo theo.

Điểm khiến Frankenstein vượt khỏi khuôn mẫu “truyện kinh dị” là chiều sâu tâm lý và bi kịch cô độc. Người đọc không chỉ chứng kiến nỗi ám ảnh, sợ hãi, tội lỗi, mà còn bị kéo vào những câu hỏi khó: một sinh linh sinh ra chỉ để bị chối bỏ sẽ trở thành điều gì? Khi yêu thương biến mất, khi xã hội chỉ nhìn thấy ngoại hình mà không nhìn thấy nỗi đau, sự “quái vật” nằm ở hình dạng—hay ở sự ruồng rẫy và ích kỷ của con người?

Với lối kể chuyện nhiều lớp, giọng văn vừa lạnh lùng vừa thấm đẫm cảm xúc, Frankenstein là cuốn sách càng đọc càng nặng, càng khép lại càng ám ảnh—và vẫn còn nguyên sức mạnh sau hàng trăm năm.

Giới thiệu về tác giả: Mary Shelley (1797–1851)

Mary Shelley là một trong những gương mặt quan trọng nhất của văn học Anh thế kỷ 19, nổi bật trong dòng Gothic và lãng mạn (Romanticism). Bà sinh ra trong một gia đình trí thức rất đặc biệt: mẹ là Mary Wollstonecraft (nhà tư tưởng tiên phong về quyền phụ nữ), cha là William Godwin (triết gia – nhà văn). Môi trường ấy sớm hình thành ở Mary Shelley một tư duy mạnh về con người, đạo đức, và trách nhiệm xã hội.

Bà viết Frankenstein khi còn rất trẻ (khoảng cuối tuổi teen) và xuất bản lần đầu năm 1818 (ban đầu ẩn danh), sau đó chỉnh sửa và xuất bản lại bản quen thuộc hơn vào năm 1831. Ngoài Frankenstein, Mary Shelley còn viết nhiều tiểu thuyết và tác phẩm khác, tiêu biểu như The Last Man (1826), cho thấy bà không chỉ “một cuốn để đời”, mà là một nhà văn có tầm nhìn và sức viết bền bỉ.

Thành tựu và tầm ảnh hưởng của Frankenstein

1) Một trong những tiểu thuyết có ảnh hưởng nhất mọi thời đại
Frankenstein trở thành biểu tượng văn hóa toàn cầu, được đọc, phân tích, chuyển thể và nhắc lại không ngừng trong sách, phim, kịch, truyện tranh, trò chơi… và cả trong ngôn ngữ đời sống hằng ngày.

2) Đặt nền móng cho khoa học viễn tưởng hiện đại
Tác phẩm thường được xem là một trong những viên gạch sớm nhất của science fiction: không chỉ kể chuyện rùng rợn, mà đặt câu hỏi “nếu khoa học làm được điều này thì sao?”—và kéo theo hệ quả đạo đức, xã hội, tâm lý.

3) Một “huyền thoại” về đạo đức khoa học và trách nhiệm của người tạo ra
Điều khiến Frankenstein sống lâu không phải vì “quái vật” đáng sợ, mà vì câu hỏi đáng sợ hơn:

• Tạo ra sự sống mà không chịu trách nhiệm thì ai gánh hậu quả?

• “Quái vật” nằm ở hình dạng, hay nằm ở sự ruồng bỏ và ích kỷ?

4) Giá trị học thuật cực lớn
Từ lâu, Frankenstein đã là tác phẩm kinh điển được giảng dạy rộng rãi trong chương trình văn học và các ngành liên quan (văn học, triết học đạo đức, nghiên cứu khoa học – công nghệ và xã hội). Tác phẩm trở thành một “mỏ” để bàn về: cô độc, định kiến, tham vọng, tội lỗi, và giới hạn của con người.